بارش شهابی؛ یکی از شگفتی های آسمان شب
بارش شهابی از زیباترین و تماشایی ترین پدیده های طبیعی است که در آسمان شب رخ می دهد. این پدیده، زمانی اتفاق می افتد که تعداد زیادی شهاب به طور همزمان و در بازه ای کوتاه وارد جو زمین شده و با درخشش خود، نمایشی خیره کننده در آسمان ایجاد می کنند. 🌠
نام هر بارش شهابی از صورت فلکی ای گرفته شده که به نظر می رسد منشأ شهاب ها از آن ناحیه باشد؛ برای مثال، بارش شهابی برساوشی از صورت فلکی برساوش سرچشمه می گیرد.
هر ساله این نمایش دیدنی آسمانی، هزاران نفر را به تماشای شبانه ی آسمان می کشاند و فرصتی منحصربه فرد برای عاشقان نجوم و طبیعت فراهم می آورد تا زیبایی های کیهان را از نزدیک تجربه کنند.
بهترین زمان برای مشاهده این پدیده معمولاً از نیمه های شب تا پیش از طلوع خورشید است؛ ساعاتی که آسمان تاریک تر بوده و شهاب ها با وضوح بیشتری دیده می شوند. اگر می خواهید بیشتر با این پدیده آشنا شوید، در ادامه همراه ما باشید.
بارش شهابی چیست؟
بارش شهابی یک رویداد آسمانی است که طی آن، ذرات ریز و پرسرعتی که از دنباله دارها یا سیارک ها باقی مانده اند، وارد جو زمین می شوند. این ذرات هنگام برخورد با هوای جو، به دلیل اصطکاک، می سوزند و نور درخشانی تولید می کنند که به صورت شهاب دیده می شود.
در حقیقت، زمانی که زمین در مسیر عبور خود به درون توده ای از این ذرات فضایی وارد می شود، شاهد بارش شهابی هستیم. نقطه ای که به نظر می رسد شهاب ها از آن خارج می شوند را «کانون بارش» می نامند.
بیشتر ببینید: خورشید گرفتگی چیست و چگونه رخ می دهد؟ 
انواع بارش های شهابی معروف
بارش شهابی برساوشی (Perseids)
زمان اوج: اواسط مرداد (اواخر مرداد در ایران)
منشأ: دنباله دار Swift-Tuttle
یکی از پربیننده ترین و معروف ترین بارش ها که شهاب های روشن و رنگارنگی دارد.
بارش شهابی جوزایی (Geminids)
زمان اوج: اواسط آذر
منشأ: سیارک 3200 Phaethon
یکی از قوی ترین بارش های سال، با شهاب های سفید و پرنور.
بارش شهابی شلیاقی (Lyrids)
زمان اوج: اوایل اردیبهشت
منشأ: دنباله دار C/1861 G1 Thatcher
شهاب هایی سریع با درخشش ناگهانی (درخشش انفجاری یا «bolide»).
بارش شهابی اسدی (Leonids)
زمان اوج: اواخر آبان
منشأ: دنباله دار Tempel-Tuttle
گاهی به صورت «طوفان شهابی» با صدها شهاب در ساعت ظاهر می شود.
بارش شهابی جباری (Orionids)
زمان اوج: اواخر مهر
منشأ: دنباله دار معروف هالی (Halley)
شهاب هایی سریع و درخشان که گاهی دنباله ای نورانی از خود به جا می گذارند.
بارش شهابی اتا دلوی (Eta Aquariids)
زمان اوج: اردیبهشت
منشأ: باز هم دنباله دار هالی
بیشتر در نیمکره جنوبی دیده می شود، اما در ایران هم قابل مشاهده است.
بیشتر ببینید: تماشای ماه گرفتگی در آسمان شب.
زمان وقوع بارش های شهابی
بارش های شهابی زمانی رخ می دهند که ذرات غبار یا شهاب واره ها، با سرعتی بسیار زیاد از سوی فضا وارد جو زمین می شوند.
این ذرات با مولکول های هوا برخورد می کنند و حرارت ناشی از اصطکاک، آن ها را می سوزاند و باعث به وجود آمدن ردی روشن و زیبا در آسمان می شود که به شهاب یا «ستاره دنباله دار» معروف است.
در حالی که به صورت روزانه شهاب هایی تکی در آسمان دیده می شوند، برخی بارش های شهابی به صورت منظم و سالانه اتفاق می افتند. این نوع بارش ها قابل پیش بینی اند و اخترشناسان می توانند تخمین هایی درباره شدت و محل ظهور آن ها ارائه دهند.
شدت بارش در هر سال می تواند متفاوت باشد؛ گاهی بسیار چشم نواز و پرشهاب و گاهی کم رمق و نامحسوس. همچنین، وضعیت ماه نیز در کیفیت مشاهده تأثیرگذار است.
ماه کامل ممکن است نور شهاب های کم نورتر را محو کند، در حالی که در شب هایی با ماه نو، آسمان تاریک تر و شرایط برای تماشای شهاب ها مناسب تر خواهد بود.
برای رصد بارش های شهابی به چه ابزارهایی نیاز داریم؟برای تماشای بارش های شهابی نیازی به ابزارهای خاص یا پیشرفته ندارید؛ چشم غیرمسلح کاملاً کافی است. در واقع، استفاده از تلسکوپ یا دوربین دوچشمی توصیه نمی شود، زیرا میدان دید شما را محدود کرده و امکان مشاهده گسترده آسمان را از بین می برد.
بهترین مکان برای رصد، جایی است که کمترین میزان آلودگی نوری را داشته باشد؛ مانند مناطق روستایی، کوهستانی یا بیابانی. هرچه آسمان تاریک تر باشد، شهاب ها و همچنین ستاره های بیشتری را می توان دید و تجربه ی تماشای این پدیده نیز لذت بخش تر خواهد بود.
بیشتر بخوانید: سازمان بین المللی شهاب.
منشأ جریان های شهاب سنگی چیست؟
بارش های شهابی زمانی به وجود می آیند که زمین با جریان ذرات باقی مانده از دنباله دارها برخورد می کند. این ذرات، زمانی به وجود آمده اند که یک دنباله دار در مدار خود به دور خورشید گردش کرده و بخشی از مواد خود را در فضا رها کرده است.
در سال 1951، ستاره شناس فرد ویپل، دنباله دارها را به عنوان «گلوله های برفی کثیف» توصیف کرد. این گلوله ها از ترکیبی از یخ (شامل موادی مثل آب، متان، آمونیاک یا سایر مواد فرّار) و ذرات سنگی تشکیل شده اند.با نزدیک شدن دنباله دار به خورشید، گرما باعث تبخیر یخ ها می شود و ذرات جامد همراه بخار به فضا پرتاب می شوند.
این ذرات که اندازه ای بین گرد و غبار ریز تا سنگ ریزه های کوچک دارند، در مسیر حرکت دنباله دار پراکنده می شوند و نواری از ذرات به جای می گذارند که به آن “جریان شهاب سنگی” یا “دنباله گرد و غبار” می گویند.
برخلاف دُم گازی دنباله دار که به سرعت تحت تأثیر فشار تابشی خورشید از بین می رود، این ذرات جامد مدت ها در فضا باقی می مانند و ممکن است زمین در طول مدار خود از میان آن ها عبور کند.هر بار که این اتفاق می افتد، شهاب ها به جو زمین برخورد می کنند و پدیده ی زیبای بارش شهابی را رقم می زنند.